Showing posts with label Tangkai. Show all posts
Showing posts with label Tangkai. Show all posts

CHANGPAT HMANGA LEITHA SIAM (VERMICOMPOST)

Vermicomposting hi Changpat hmanga thil tawih chi hrang hrang leitha a siamdan tihna a ni. Kan huan leh lo a hnawmhnawk paih mai tur atang khan leitha awlsam takin kan siam chhuak thei a. Chnagpatte hian hnimhnah leh hnawmhnawkte eiin an paitawih hnuah an e chhuak leh a, he changpat ek hi leitha niin thlai than chaktir theihna a pai tel a. Tin, thilnung tereuh te te mita hmuh tham loh lei-tithatu a pai tel bawk a, thlai tichhe theitu rannung laka ven theihna a nei bawk a ni. Chuvangin Changpat ek hi Rangkachak Dum (Black Gold) tia vuah a ni hial reng a ni. 


Hmanraw mamawh te:-
Ran ek, a bik takin  Bawng ek leh thlaikung/hnimhnah sahsawmte leh changel te hi hmanraw hman tlanglawn berte an ni. Thlai kawrnei chi leh kawrneilochi kung sengzawh hnu a pawlh hian vermicompost thatna a tipung bik a ni.

Changpat hichi hrang tam tak an awm a. Chungte chu Eisenia foetida (Changpat sen) , Eudrilus Eugehiae (Zana vakchhuak chi), Perionyx excavatus leh a dangte an ni. Heng zingah hian Changpat sen chi hi an inthlahpung chak a, chuvangin leitha an siam chakbikin an tha bik a ni. Tin, a chunglang a piang ei thin an nih avangin a chung atangin leitha siamin a hnuaiah an siam thla zel a, chuvangin an tha bik bawk a ni.

A Pianphung                                                                                  Eisenia foetida

1. A taksa sei zawng                                                             3 - 10cm
2. A taksa rih zawng                                                              0.4 - 0.6g
3. A puitlin hun chhung                                                          50 - 55 days 
4. A leitha siam theih zat                                                       Changpat 1000-in thla 2 chhungin 2qtls.
5. A tui tam dan                                                                   Ni 3 chhungin pakhat
6. A tui atanga a pian hun rei zawng                                     Ni 20 -23

A sawngbawl dan :-

A tlangpuiin Vermicompost hi chhuata chhunvum chi leh khur siama buatsaih a ni a. Chhuata chhunvuma vermicomposting siam hichu lei chhuatah emaw cement chhuatah 6x2x2 ft a kan compost hman tur chu chap tur a ni a. Hei hi enkawl leh buatsaih a awlsam hle a ni. Tin khur hmanga siam dawn chuan 5x5x3 ft cement concrete-a siam tur a ni. Khur hi compost hmanrua kan duh anga dah khat tur a ni. Khur hmanga siam hi leitha tam tham tak tak siam dawn chuan a tha zawk a ni.

Siam dawna thil tulte :-

1. Kan siamna tur hmun chu hmun vawt, hnawng tha leh daihlim a ni tur a ni.

2. Hnimhnah ro/changel kan hman tur te chu uluk taka sahnawi tur a ni.

3. A hmasa berin Bawng ek leh hnimhnah ro te chu 3:1 in chawhpawlh a, Ni 15-20 chhung dahtawih deuh hlekn tur a ni.

4. Hemi zawh hian Bawng ek leh hnimhnah kan chawhpawlhsa kha 6x2x2 ft. a phah tur a ni.

5. Bawng ek leh hnimhnah ro kan hman turte chu Bawng ek hmun 10 a thena hmun 3anga hman tur a ni.

6. Kan leitha siam tur hnimhnah leh bawng ek te chu leitha kan siam duh hnem dan a zirin kan mamawh ang.

7. Kan leitha siam tur chapah khan Bawng ek chap a, a chungberah changpat sen chi 1000 vel dah tur a ni.

8. Changpat dah zawh veleh hian tui leih tur a ni.

9. Kan leitha siamna hmun chu a hnawn that reng theih nan nitin tui vawi khat tal pek tur a ni a. Polythene emaw buara in khuhphui tur a ni.

10. Vermicompost chu a tlangpuiin ni 45 - 50 velah a hmantheih a ni.

11. Bawngek tharlam chungah kan leitha thar chhuahte chu hrikfai hmain darkar 24 kan dah phawt tur a ni a, hei hi leitha atanga changpat thliar hran theihna tur a ni.

12. Kan leitha thar chhuahte chu kan hmanrua hman hmunli a thena hmun thum a ni tlangpui a ni.

Vermicompost-a lei thatna awm chi hrang hrang te :-

Changpat ek leithaah hian heng NPK kan tihte bakah hian thatna dang tam taka awm a ni. Thlaiin an ei mai theih chi a ni a, kan hman kum la la hian a thatna pai zawng zawngte chu thlai ei theih turin a chhuak vek thin.

Parameters                                                                    Content

1. pH (A al dan)                                                               6.8
2. OC(%)                                                                        11.88
3. OM (%)                                                                       20.46
4. C/N                                                                             11.64
5. Total Nitrogen (%)                                                        1.02
6. Available N (%)                                                            0.15
7. Available P (%)                                                             0.30
8.Available K (%)                                                             0.24
9. Ca(meq/100g)                                                               8.8
10. Mg (meq/100g)                                                           5.59

source:  ICAR atanga  thu hi lakchhawn a ni a.Tih ve duh pawh a  a remchan zawk nan a thu te hi siamrem a ni e. Tin Pic. erawh Horti Centre farm chhung a kan khawi ve ngei atang lak a ni thung. 

Pic. 1 Changpat tui.


Pic. 2 Leitha









PA (Mushroom)



Oyster mushroom hi mizovin pachang kan tih ang hi a ni a, Europe ram leh America ramah chin tan lo niin tunah chuan India ramah pawh state tin deuhthawah kan ching tawh a. Mizoramah pawh kan ching uar ve sawt hle. A tui mai bakah taksa tan chaw tha tak a ni a. Protein taksain a hman nghal mai theih ang a pai avangin a tangkai hle a, tar leh chak lote tan chakna tha tak a ni. Sa aia chakna petu tha tak a ni. Taksa in a ngeih lem loh thau tha lo te sa angin a pai ve lova, thisen sang leh zunthlum nei te tan chaw tha a ni. Pleurotus Species-te hi kan chin ber chu a ni a, khawlum deuh laia chin tur Pleurotus sajor caju (PS) hi a chinna hmun chu 20'C - 30'C vel a ni a. Pleurotus ostretus (PO) hi 14'C - 22'C vel a ni thung.


A Chinna tura hmanruate :
1. Pa chi
2. Buhpawl
3. Polyethylene sheet/bag
4. Hrui
5. A chhumna hmanrua - Bel etc..
6. Thingzai frame (wooden block) - 50x25x18 cm
7. Sprayer
8. Spirit/formalin etc..

A chin dan :
Buhpawl ro tha fai tha seng sawng kum khat aia upa lo chu kut zungchal chenin sah sawm tur a ni a. Chu chu tui vawtah minute 30 vel tal chiah zawhah sawr fuin tui soah thlak tur a ni a. Minute 30 vel chhuan so hnu in thur a, hmun faiah ni sat lohna laiah dah daih tur a ni. A daih veleh sawr fu a, sawr fu sa chu pa chi nen chawhpawlh tawh tur a ni. hetiangin :- 

1. A hamsa berin i kut kha spirit in emaw hru fai hmasa ang che.

 2. Polythene bag chu boruak luh theih nan a khat tawk a tih pawp tur a ni.

3. Polythene bag chhungah buhpawl dah a, chumi hnu ah pa chi kha a sir kualah dah tur a ni. chumi zawhah buhpawl dah leh tur, Chutiang zel chuan dah chhoh in Polyethylene bag tawn nuam tawk vel chhawng thum/li vel bawr a dah chhoh tur a ni. Kan duhtawk chin ah buhpawl kha beng muk tawh tur a ni.

3. Tichuan Polythene bag kha suih bawk tur a ni. Suih han tih hian pawh phelh awl tak tur si a suih pin/vial tur a ni.

4. Hemi zawhah hian 'SPAWN RUNNING' an ti a, up hun a ni a. Hemi chhung hian room phui, thianghlim ni eng direct-a a luh lohna room-ah dah tur a ni a, 22'C -26'C vel ni thei se duhthu sam a ni.

5. Ni 10-15 vel (Boruak a zirin) a awm hnu ah pa chu a lo zam var khat ta a. Tichuan Polythene chu dim taka phelh/tih thler a hrui chuan khai theih tur a tawn tawh tur a ni. Heng kan tihlai hian kut chu fai takin kan sil anga, tin a tlem thei ang kutin a si bawk tur a ni.

6.  Thingzai frame(Wooden Block) ah chuan khai chhuah tawh tur a ni. Khai chhuahna room  hi  boruak fai tak hmun nise a duhawm hle.

7. Phelh ni chuan amahah hnawnna a la awm avangin tui pek a ngai hran lova. A ni hnihna atangin Sprayer in tui pek tur a ni. Pressure na taka kah tur a ni lova, phingphisiauvin pek tur a ni. (Sprayer i nei remchang lo a nih chuan no pawn dim te a leihin tui hi a pek theih tho a ni.)

8.  Tichuan, block te chu ro lo tawkin tuipek reng tur a ni a, ni 5-6 hnu velah 'pin head formation' an ti a, pa to tur chu a rawn mawm chhuak tawh thin a ni.

9. Pa chinna hmunte hi formalin-in emaw kan ti thianghlim vek tur a ni a. Fur lai phei chuan rannung thahna damdawi insecticides-in a vel chu kah tur a ni.

A seng hun :

Pa chu itawm tak a nih lai leh no tak a la nih laiin lawh tur a ni a. A chang lutuk chu a fe a, a tui nep deuh a,tin, a hlutna pawh a tla hniam tawh thin a ni.





Lehkhabu rawn- Horticulture Guide Book.. ( A thu leh a tihdan mahni tawk a ti ve duh tan pawh  hriatthiam awlsam zawng a tih danglam a ni e.) 



   

Lawmawm Ve Duh Khawp Mai

Pic 1. Avocado Kung

Pic 2. A rah.

Pic. 3. Nikum lama rah.


Hei Avocado kan in bula mi hi kum 6 teh meuh mai hmel a hmuh hnu nikum khan chhiar tham tak meuh meuh a rah ve a. Kumin chu ei tham a rah ve ta reng mai. Kung dang a rualpui ho erawh chu a la rah ve tlat loh avang hian a rah chhun hian min tihlim in a lawmawm ve duh khawp mai. 

Mak ve angreng deuh chu a rahah hian nutritional value a tam teh reng nen a hnah, a tang leh a hawng hi chu  ui, kel, sazu, sazupui etc.. ramsa te tan chuan tur toxic a ni tlat thung si. Tin a rah pawh hi sava thenkhat tan chuan tur a ni tho. Hetiang ni chung si hian nikum lam khan pangang chi khat khawi chi ang deuh hian a hnah/zik no hi a rawn ei chiam mai a, buaipuiawm tak a ni. Mahse, kumin chuan min rawn eisak rih lo chu a ni phawt mai a. Damtea awm chuan lawh a hun ve tep tawh turah ka ngai.

A Nutritional Value content hi tarlang tel bawk ila..

Avocado, raw (edible parts) (Nutritional value per 100 g (3.5 oz)

Energy 670 kJ (160 kcal)
Carbohydrates 8.53 g
Sugars 0.66 g
Dietary fiber 6.7 g
Fat 14.66 g
Saturated 2.13 g
Monounsaturated 9.80 g
Polyunsaturated 1.82 g
Protein 2 g
Thiamine (Vit. B1) 0.067 mg (6%)
Riboflavin (Vit. B2) 0.130 mg (10%)
Niacin (Vit. B3) 1.738 mg (11%)
Pantothenic acid (B5) 1.389 mg (28%)
Vitamin B6 0.257 mg (20%)
Folate (Vit. B9) 81 µg (20%)
Vitamin C 10 mg (11%)
Calcium 12 mg (1%)
Iron 0.55 mg (7%)
Magnesium 29 mg (7%)
Phosphorus 52 mg (7%)
Potassium 485 mg (10%)
Zinc 0.64 mg (6%)




ANCHIRI



Anchiri hi thenkhat tan chuan thil thar a ni mai thei. Keipawh ka hriatna a la rei lo hle mai a. Tunlai hian an zawng nasa in Serlui lamah te pawh zan riak meuhin an zawng thin a ni awm e. Chiangtakin ka la hmu bik lova, an lak sa an phoro hi ka hmuh chhun chu a ni ve mai a. A market a that avang hian zawn an in tih hmuh hle a ni.

Tin, amah hi bul bawk  (rhizome) a ni a. Hetia ni sa a pho kher lo pawh hian lei an lai khuar  a, a chungah mau an ram leh a, tichuan a hnuai atangin meiin an ur ro thin bawk a ni. Anchiri hi ur ro lai hian fimkhur te pawh a ngai viau; a chhan chu a ro hi a alh duh em em mai a ni awm e.  Tichuan, an ur ro sa chu kg-ah Rs. 100/- in an hralh ta thin a. A hmu tha deuh chuan mipakhat pawn kar khat chhung in Rs. 3000/- chuang ei leh in paih vek hnu pawn a la hlawh thei a ni awm e.

 An sawi zel dan in, anchiri hi khar chhawngah an hralh a. Anni chuan Silchar lamah an zuk hralh leh ta thin a ni awm e. A hmanna lam chu an sawi dan chuan zen (silai) siam nan thenkhatin an hmang an tih laiin thenkhat erawh thung chuan damdawi siam nan an hmang ti te pawh an awm bawk. Hei lo hi chu a hmanna dang han sawi mai tur a awm lo a nih hmel. Engpawhnise, a market lam a that avang hian thenkhat chuan hmunphiah aiin anchiri hi an zawng zawk bawk  a ni.

Microsoft Office PowerPoint 2007 hmanga Template pakhata Presentation dahkhawm Dan.



A hmasa berah chuan P.presentation hi a tangkai khawp mai.Tunlaiah chuan training leh thildangah slide show kan hmang uar  chho ve ta a. Template ti mai ang page khat chauh a kan slide show present tur dah khawm a, mouse click zawnga a dang lo lang zel tur a siam hi ka thiam ang ang in kan sawifiah/zir in tum dawn teh ang.

Awle,template ti mai ang kha  pahnih tal i mamawh ang. Pakhat chu draft na zel tur a ni a nga. Pakhat chu i hman tur tak a. Tichuan,  I duh ang template i siam a, Background colour tur te i  thlan fel vek hnu ah a chungah khan Insert > Text box emaw wordart tih kha han select la,template awl laiah khan vawi 1 i klik a nga i duh chu i chhu tawh mai dawn nia , mahse text box pakhatah khan text pakhat chauh zel ( Vawi khat i click a lang tura i duh chauh) chhut tur. Font colour, style, type pawh duh a thlan theih a, box pawh i duh chuan i colour thei ang. I text thlan kha i duh ang tiata tihlen i duh chuan short cut zawng in Ctrl+Shift+> hei hi i hmang mai ang, tih tet duh pawn Ctrl+Shift+< hei hi i hmang bawk a nga, luh kual vel ai chuan a awlsam zawk a ni. A Point te te in aw:- 1.  Heading emaw i lecture tur point pawh nise Insert > Text box or wordart or header or footer i duh ber select rawh.
Pic 1   Click Pic. to enlarge

2.  Chuan i duh chu type la,a in select lai khan Format > selection pane select leh rawh.
Pic 2 Click pic. to enlarge

3.  Animation > Custom Animations select leh bawk rawh, chuan i sir dinglamah khan Custom Animation leh Selection visibility box a lo lang tawh ang.
Pic 3 Click pic. to enlarge
Pic 4 Click pic. to enlarge

4.  Point reng reng kha text box hranah i dah ho chu mouse i klik dan a zira danglam turin a siam theih ta vek a ni.Point 1 na chu han klik la, add effect atang khan siam tawh rawh le. I duh chuan transition pawh awm kha. A tam mai tihdanglam duh dan a zir in.

5.  Point khatna in template (phek) khat a luah khah tawh chuan Template chhunga klik leh huna reh tur a i duh zawng chu Shift hmet chung in i select vek anga.Custom  Animation-ah khan Exit a awm a nga,klik a a chhuah dan tur chu i duh ang in i select tawh mai dawn nia. Tin klik zawnga a lo luh dan tur pawh Entrance tiin awm  teuh bawk kha. Draft template na tur i siam atang khan phek hnihna tur chu i va draft a nga. phek khatna ah khan i paste lut leh dawn nia.Tichuan i duh ang in i siam  zel tawh mai dawn a ni.

6.  Custom Animations ah khan Start tih leh Speed tih pawh a awm kha. Startah khan On click tih i select anga. Speed tih ah kha chuan muangchang in nge lo lang  se i tih rang deuh in tih kha a ni mai.Tin, a hnuai berah khan Play leh Slide show tih pawh a awm kha. I thilsiam i enchhinna tur a nih kha.

Awle, hei zawng hi a ni a. I zir ve duh a nih chuan i computer hmaah thuthmun han rem sauh sauh la, A point pek ang indawt hian han ti ve dawn chin teh le. Tin, hriatthiam a har deuh a nih chuan engtik lai pawh in helai blog ah hian a zawh theih reng e. Ka lawm e.

Tawih Lova Hnah Hring Tihro (Vawnthat)

Hnah hring hi tawih lova tihroin rei tak a dahthat theih a. A tihdan chu Hnah hring kan lak kha a hul tur a ni a. Lehkhabu kar-ah dah tur a ni. Dah rual khan duh ang thlapa a hnah awmdan tur siam rem a, chumihnuah lahkhabu chu khup hnan tawh tur a ni. Tichuan hmun hnawng lovah dah a, Ni engngemaw zat,a ro awm hun velah uluk taka lak chhuah tur a ni.

Kan hnah tihro tawh chu Excercise Book-ah uluk taka rem tur a ni a. A tlak darh mai loh nan Cello tape in emaw a then lai laiah khan charh tur a ni. Lamination a ni ber mai ang chu chutiang deuh chuan hnah kan dahna phek te kha sarang pan (transparent) in tuam tur a ni a. Tichuan rei tak a dahthat theih tawh a ni. A hnuaia hnah ho hi kum 2003 a chutianga ka vawn that chu a ni a. Tun thleng hian ala danglam chuang lo in a mawina pawh hi a la chuai lo a ni.

1.

2.

3.

4.


5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

17.

18.

Parts Per Million (ppm)

Damdawi emaw pawlhdal dan tur sawina chikhat a ni a. Thlai kahna chi rannung thahna leh thildang kan lei hian a hman dan tur hi ppm (Parts Per Million) in tar lan thin a ni tlangpui a. Hote anga lang hi hriat loh chuan a buaithlak ve duh hle khawp mai. Recommend a awm reng laia rin tawk tawk a tui nen a pawlh ngawt hi a tha ber lo a. Tin, pawlh tur a tih zat ang (recommend) hi a tlem deuh a nih pawn zawm mai hi a tha ber a ni. Hriat ve atan tiang hian sawifiah dawn ila a tha awm e.


Tui a let maktaduai khat nen pawlh tur tihna ang a ni.1ppm. a dal a pawlh tur chuan damdawi 1 mg. hi tui litre 1-a pawlh tur a ni. Hetiang in :-


1 ppm = 1 mg. leh tui 1 lit. pawlh tur.

10 ppm = 10 mg. leh tui 1 lit. pawlh tur.

100 ppm = 100 mg. leh tui 1 lit. pawlh tur.

mg = milligram

1000 mg. = 1 gm.

1000 gm. = 1 kg.

Tichuan, 10,00,000 mg. = 1 kg.

Tui 1 litre leh 1 kg. a intluk a ni.

HRIAT VE MAI MAI ATAN

Kg-1 zela thlai chi awm zat (approx.) :

1. Buh ------------------------- 48,000
2. Wheat --------------------- 30,000
3. Vaimim -------------------- 6,000
4. Faisa (jowar) ------------- 31,800
5. Moong Dal --------------- 32,000
6. Kelek Chana (Gram) --- 7,800
7. Behliang ------------------ 9,600
8. Badam -------------------- 5,600
9. La (Cotton) --------------- 16,000
10. Chhawhchhi ------------ 3,45,600
11. Tel antam chi ----------- 5,10,000
12. Hmarcha ---------------- 10,10,000
13. Purunsen ---------------- 2,30,000
14. Vaihlo -------------------- 95,50,000
15. Bean --------------------- 937



THEILAM (APPROX.)

Thei hming--------------Kg.1-a thei pum zat-----------Kung khata rah awmzat

1. Serthlum------------- pum 8--------------------------- 500 nos.
2. Hatkora-------------- pum 8--------------------------- 300 nos.
3. Nimbu --------------- pum 6--------------------------- 150 nos.
4. Sertawk-------------- pum 1--------------------------- 60 nos.
5. Zamir----------------- pum 3--------------------------- 100 nos.
6. Balhla----------------- pum 7-------------------------- Bu khat 10 kgs.
7. Tengtere-------------- pum 23------------------------- 2 quintal.
8. Thingfanghma------ pum 1--------------------------- 30 nos.
9. Theihai--------------- pum 5---------------------------500 nos.
10. Lakhuihthei-------- pum 1---------------------------1 nos.
11. Kawlthei------------- pum 10-15---------------------250 nos.


Source : SAWMFANG

powered by Blogger | WordPress by Newwpthemes | Converted by BloggerTheme